Douma, de geschiedenis

‘Om ’t donker op te klaren’^[i] lees ik dus weer uit en van Douma.^[ii]

Deze ethicus schrijft dat volgens schattingen 3-5% van de wereldbevolking homofiel is. 

Homofilie komt voor in alle culturen en in alle lagen van de bevolking. 
In Nederland zou het om zo’n 500.000 mensen gaan, maar dat is dus een getal uit 1989. 

In 2023 zal het CBS spreken van 2,7 miljoen LHBTQIA-personen, van wie de meesten een niet-heteroseksuele oriëntatie hebben.^[iii]

In ieder geval leerden we bij de THGB: ‘In je klas zit ongetwijfeld een homofiel’.

Statistisch gezien zou het ook zo maar kunnen dat één van die genoemde 2.700.000 – zeker in zogenaamde missionaire gemeenten – in de kerk zit. 

De veroordeling van homoseksualiteit is vóór 1960 in Nederland vrijwel algemeen.
Blijkbaar is er iets veranderd. 

Douma noteert ‘Buiten het christendom kreeg en krijgt de homoseksualiteit vaak instemming’.^[iv]

Ik wil dat graag geloven, maar vraag me af of onze voorvaderen die zich vestigen in de lage landen, bier drinken en dobbelen, nu ook iets als homoseksualiteit accepteerden? Zouden zij niet gewoon – net zoals veel van mijn leerlingen destijds – gezegd hebben: ‘Bah’. Of erger. 

Is ‘homo’ buiten de kerk geen scheldwoord?

Ik bedoel, wij zijn geen Grieken of Romeinen.^[v]

Vervolgens noemt Douma enkele opmerkelijke data uit de geschiedenis. 

Zo vaardigt de Romeinde keizer Justinianus^[vi] in 538 en 544 te Constantinopel een zogenaamde ‘novellae’ uit tegen homoseksuele handelingen. 
Waarschijnlijk fungeren de homoseksuelen als zondebok voor rampen – zoals de pest – uit die tijd.

Terzijde – Douma vermeldt het niet – vaardigt Justinianus ook een novella uit tegen de Joden. 
In 553 (Novella 146) bepaalt hij bij wet dat er in de synagoge geen Hebreeuws gelezen mag worden. 
Ook in de synagoge dienen Joden gebruik te maken van de Septuaginta^[vii]. 

Deze wet zal tot de val van Constantinopel in 1453 van kracht blijven. 
Ik vind het opmerkelijk dat ver voor Nazi-Duitsland homo’s en Joden het moeten ontgelden. 

Vanaf de middeleeuwen wordt de visie op homoseksualiteit sterk gestempeld door Thomas van Aquino (ca.1225-1274).^[viii]

Thomas bestempelt de homoseksualiteit als ‘vitium contra naturam; consistit circa actus ex quibus non potest generatio sequi’.

Homoseksualiteit is tegen de natuur.
Er is immers geen voortplanting mogelijk. 
Daarom dient homoseksualiteit – volgens Thomas – veroordeeld te worden. 

Ik vraag me dan direct af of seks alleen met procreatie heeft te maken.
Mag er ook iets van recreatie zijn? Of is dat ‘wellust’?
Zijn voorbehoedsmiddelen tegen de natuur?

En vaccinaties dan?

Dijken?

Het schokt me te lezen dat vóór en na Thomas homoseksualiteit aangemerkt is als ‘crimen nefandum’(gruwelijke misdaad – GJG).
Het schokt me omdat homoseksualiteit in een rij is gezet met ‘bestialiteit’ en ‘necrofilie’.

Ik voel het als belediging voor en van homoseksuelen.
En denk: ‘Er is toch een groot verschil tussen homoseksualiteit, een relatie in liefde en trouw en seks met dieren of lijken?’.

Dan bedenk ik dat Luther Thomas ‘de bron van alle ketterij, dwaling en uitwissing van het Evangelie’ heeft genoemd.

Douma verhaalt verder van de vervolging van homoseksuelen in 1730 tot 1732. 
Zo worden in Zuidhorn 22 mensen gewurgd en verbrand vanwege homoseksualiteit. 
In andere literatuur is daar meer over te vinden.^[ix]
Douma noemt dit zeer terecht een zwarte bladzijde in de geschiedenis. 
Mij doet het ook denken aan de terechtstelling van monniken in Gent wegens sodomie in 1578.^[x]

Met het historisch overzicht maakt Douma wel duidelijk dat homoseksualiteit eigenlijk altijd is afgewezen.
Zowel in de kerk als in de staat. 

Pas sinds 1811 homoseksualiteit geen strafbaar feit volgens het wetboek van strafrecht. 

In de kerk blijft homoseksualiteit na 1811 ‘not-done’. 
Alle Romeins-katholieke en gereformeerde ethici spreken zich dan nog uit tegen homoseksualiteit.^[xi]

Na 1960 gaat er iets om. 
Bijbelgedeelten worden anders uitgelegd.

Verandert de praktijk en worden Bijbelteksten aangepast aan de gangbare praktijk?

In ieder geval bespreekt Douma vervolgens Bijbelteksten uit het Oude en Nieuwe Testament.

---

^[i] Zie https://glismeijer.com/2025/01/18/om-t-donker-op-te-klaren/ en https://glismeijer.com/2025/01/21/zijn-en-doen/, d.d. 2025-01-21. 

^[ii] J. Douma, Christelijke Ethiek, Capita Selecta I & II, Kampen: Uitgeverij Van den Berg, 1989.

^[iii] Zie https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/41/nederland-telt-2-7-miljoen-lhbtqia-personen#:~:text=In%20Nederland%20leven%20naar%20schatting,en%20106%20duizend%20homoseksuele%20vrouwen d.d. 2025-01-20.

^[iv] Douma, a.w., 8.

^[v] Zie https://www.trouw.nl/nieuws/waren-de-atheners-allemaal-een-beetje-bi~bf052b17/, d.d. 2025-01-20.

^[vi] De man van de Hagia Sophia; hij was keizer van het oost Romeinse rijk en resideerde in Constantinopel, het huidige Istanbul.

^[vii] Zie https://nl.wikipedia.org/wiki/Septuagint, d.d. 2025-01-20.

^[viii] Zie bijv. https://historiek.net/thomas-van-aquino-filosoof-theoloog/69446/, d.d. 2025-01-20.

^[ix] Bijvoorbeeld: T. van der Meer, Sodoms zaad in Nederland. Het ontstaan van homoseksualiteit in de vroegmoderne tijd(Dissertatie Vrije Universiteit Amsterdam), Nijmegen: SUN, 1995; D. J. Noordam, Riskante relaties. Vijf eeuwen homoseksualiteit in Nederland, 1233-1733, Hilversum: Verloren, 1995 en G. Hekma, Homoseksualiteit in Nederland van 1730 tot de moderne tijd, Amsterdam: Meulenhoff, 2004.

^[x] Zie https://www.researchgate.net/publication/320684827_Sodomie_in_Gent_de_stomme_zonde_onderzocht, d.d. 2025-01-20.

^[xi] Zie bijvoorbeeld dit artikel https://www.dbnl.org/tekst/_gid001196501_01/_gid001196501_01_0004.php uit het tijdschrift de Gids uit 1965; d.d. 2025-01-20.