Passiespelen

In de middeleeuwen ontstaan de passiespelen.
Toneelstukken die het lijden van Christus verbeelden.
Oorspronkelijk worden die passiespelen binnen de kerk tijdens vieringen uitgevoerd.
Later – na interne kritiek – verhuizen de passiespelen naar de pleinen en straten van de stad buiten de kerk.

In de 21^e eeuw wordt in Nederland door The Passion nieuw leven geblazen in het Passiespel.
Ik hoop vanuit de gedachte “Mensen komen niet naar de kerk, dan gaan we als kerk zelf wel naar de mensen, de markt op”.
Maar ik vrees dat “de markt op” vooral commercieel verstaan wordt.

The Passion (voorheen EO, nu KRO/NCRV) draait om het lijdensverhaal omlijst met muzieknummers die herkenning oproepen.
Gezongen door (semi-)bekende Nederlanders.

Er zijn ook films van het lijdensverhaal.
Denk aan The Passion of the Christ van Braveheart Gibson.
Of aan Jesus Christ Superstar.
De films heb ik nooit helemaal bekeken, dus eigenlijk mag ik er niet over oordelen.
Maar ik vind het niks.

Het lijden van Jezus Christus is namelijk niet te filmen.
Natuurlijk niet.
Geestelijk niet.
“Moet je eigenlijk wel willen?” vraag ik me af.

Aan de Galaten schrijft Paulus “O dwaze Galaten, wie heeft u betoverd om de waarheid niet te gehoorzamen; u voor wie Jezus Christus eerder voor ogen is geschilderd alsof Hij onder u gekruisigd was?” (Galaten 3:1 HSV).
De tekst doet denken aan een schilderende Paulus en een schilderij van het lijden van Christus.

De NBV21 heeft echter “Galaten, u hebt uw verstand verloren! Wie heeft u in zijn ban gekregen? Ik heb u Jezus Christus toch openlijk en duidelijk als de gekruisigde bekendgemaakt?”.
Hier is geen sprake van schilderen maar van bekendmaken.
Ik houd dat op verkondigen.
Preken.

Luther zegt “Als je uit de evangeliën hoort hoe jammerlijk de mensen met de Heere Christus zijn omgegaan en hoe zij Hem hebben gekruisigd – dan moet je bij ieder stukje wat je hoort, erbij zeggen: ‘Dat is omwille van mij gebeurd, dat is mijn medicijn, dat is niet gebeurd om mij van mijn lichamelijke ziekte te genezen, maar om mij van mijn zonde en de eeuwige dood te verlossen.’”

Afgelopen vrijdag moet ik aan deze teksten denken.
Trouwens ook aan Zondag 35, maar daarover later.

Een timmerende vriend…
Herstel, een bouwvakker en materiaalman heeft me uitgenodigd om mee te gaan naar “Kruisig Hem”.^[i] Een “indrukwekkende muzikale voorstelling (…) over de laatste uren van Jezus’ leven, verteld met krachtige muziek”.
Zijn zoon speelt mee in de band.
Hij beloofde zijn zoon alle vijf keer mee te gaan.

“Kruisig Hem” wordt namelijk uitgevoerd in Zwolle, Haarlem, Rhenen, Amersfoort en Gouda.
Ik mag uit één van de speelplaatsen kiezen.
Onderweg hebben we dan tijd om bij te praten.
Ik kies voor Haarlem.
Daar is volgens mij de missionaire uitdaging het grootst.

Zo beland ik dus in de andere stad van Coornhert.
Plaats van handeling is de Groenmarktkerk, een voormalig Romeins-Katholieke kerk.
Alle beelden staan er nog in.
Tenminste… dat denk ik, want er staan er veel.

De altaren ook.
Voor het hoofdaltaar is een groot beamerscherm geplaatst.
Het scherm wordt ongetwijfeld op zondagen gebruikt.
Er zit namelijk nu een evangelische gemeente in.
Evangelischen nemen veelal geen psalmboekjes mee naar de kerk.

Ik herken beelden, heiligen die ik ook in Zuid-Europa zag.
Hun namen weet ik niet.
Ondanks het feit dat elke heilige herkenbaar is aan een attribuut. 

De kerk is uit 1843, dus heeft nooit een beeldenstorm doorstaan.
“Toch zou je flink kunnen stormen hier”, zeg ik tegen mezelf.
Zelfs God de Vader is afgebeeld.
Dat beeld is niet verwijderd of kapotgeslagen.
Boven de Vader is de Geest te ontwaren.
“Christus is natuurlijk op het altaar aanwezig in de hostie”, vermoed ik.

Kortom, een – cultureel bezien – mooie plek.
Het concept van de avond is niet heel ingewikkeld.
Het lijdensverhaal wordt verteld.
“Zijn ultieme verhaal over pijn, verraad, liefde en hoop”. 
“Een verhaal van meer dan 2000 jaar oud, dat nog altijd raakt”.

“Met onder meer nummers van Herman van Veen, Bruce Springsteen en Bob Dylan bezingen we het eeuwenoude paasverhaal op een eigentijdse manier” vermeldt de site.
Op deze manier proberen jongeren muziek te maken en Jezus’ lijden en sterven te communiceren aan mensen van vandaag.

Natuurlijk, ze hebben er plezier in, maar het moet allemaal wel gebeuren naast hun dagelijks werk.
Daarbij doen ze het niet om er rijk van te worden.
Trouwens, als ze dat deden, dan was hun plan mislukt.
Want vanavond geldt: “Er kan nog meer bij…”.

Dat denk ik trouwens op zondagavonden bij de leerdiensten ook.
Maar dat terzijde.
Gelukkig lopen de andere plaatsen goed tot helmaal vol.

De band is goed.
Erg goed zelfs.
Hier zijn muzikanten aan het werk die elkaar aanvoelen en versterken.
De zang is ook goed, zeker het close harmony zingen.
“Maar dat is ook omdat je ervan houdt”, zeg ik tegen mezelf.

De verteller volgt het Evangelie, of eigenlijk de vier evangeliën.
Telkens als hij kort en bondig heeft verteld, speelt de band een nummer.

De verteller overdrijft niet, is niet al te theatraal.
Aan het einde doet hij geen oproep tot bekering of zo.
Het lijdensverhaal wordt “gewoon” verteld.
Dat verhaal is meer het verhaal van Goede Vrijdag dan van Pasen.

Na afloop zijn er vooral enthousiaste reacties en is volop gesprek met het publiek.
Ik merk dat de voorstelling bij mij nog een beetje moet bezinken.
Mijn gedachten gaan naar Zondag 35.
Al besef ik dat bijna niemand weet wat er staat.
De Catechismus wordt ook steeds minder gepreekt en nog minder geleerd.

Vanwege de eerdergenoemde beelden denk ik aan de vragen en antwoorden 96 en 97.^[ii]
Maar vooral aan vraag en antwoord 98.
Daar wordt namelijk gevraagd: 
98. Mogen we in de kerk geen beelden hebben die kunnen dienen als uitleg van de Bijbel?

Het antwoord luidt:
Nee, wij moeten niet wijzer willen zijn dan God. Hij wil ons niet door zwijgende beelden, maar juist door de levende verkondiging van Zijn Woord onderwijzen.

Vanavond is door de band in beelden gesproken maar niet zwijgend.
De levende verteller heeft levend verkondigd.
Hij heeft de lijdensgeschiedenis verteld.
Zonder dat het Woord letterlijk opengaat.

Ik bedenk dat dat straks weer veel mensen naar de Mattheüs gaan.
Ook daarover is gedoe geweest.

Maar vaak, herstel, altijd zijn die discussies binnenkerkelijk.
Binnen de kerk spreken we over de weerzin tegen de vercommercialisering, het romantiseren, het verdraaien van het Evangelie.
Buiten de kerk maakt niemand zich daar druk om.
Niet bij de Mattheüs Passion.
Niet bij The Passion of the Christ.
Niet bij Jesus Christ Superstar.
Niet bij The Passion.
Ook niet bij Kruisig Hem.

Het lijden en sterven van Jezus.
Kun je het langs je heen laten gaan?
Van je af laten glijden?
Als een hond na een regenbui, of zwempartij.
Alles van je afschudden?

Wie huilt om Zijn lijden?
Wie dankt voor Zijn lijden?

Wie beaamt Luther als hij preekt “Dat is omwille van mij gebeurd”.

—-

Kruisig Hem is nog te zien

27 maart 2026	Cunerakerk	Rhenen
28 maart 2026	Nieuwe Kerk	Amersfoort
03 april 2026	Gouwekerk	Gouda

De aanvang is 20.00 uur.
Tickets zijn te bestellen via deze link:
https://www.truetickets.nl/p/20447/muziekvoorstelling-kruisig-hem

Gepreekt zal er worden op Goede Vrijdag en Pasen.
Zie de tijden van je plaatselijke kerk.
Waarschijnlijk is er op vrijdag 3 april een dienst om 19.30 uur.
Op eerste Paasdag, 5 april om 09.30 of 10.00 uur.
Wellicht is er ’s middag of ’s avonds ook een dienst.
En op Tweede Paasdag, 6 april om 09.30 of 10.00 uur.

---

^[i] https://kruisighem.com, d.d. 2026-03-21.

^[ii] 96. Wat gebiedt God in het tweede gebod?
Dat wij God op geen enkele manier afbeelden.  Ook dat wij God alleen vereren op de manier zoals Hij dat in de Bijbel heeft bevolen. 

97. Mag je dan helemaal geen beelden maken?
God kan en mag op geen enkele manier worden afgebeeld. Schepsels mogen wel worden afgebeeld. God verbiedt alleen dat we die afbeeldingen gebruiken om hen daardoor te vereren of om God ermee te dienen.