Onlangs schreef ik over Fase 1 van de fases van rouw van Elisabeth Kübler-Ross.[i]
* ontkenning
* (onderdrukte) woede
* onderhandelen
* depressie
* aanvaarding
Er kwamen mailtjes en appjes binnen.
Maar laat ik me richten op openbare reacties op LinkedIn.
Mijn nichtje, de dominee, maakte me attent op het feit dat het helpt om het model van Kübler-Ross cyclisch te zien in plaats van lineair.
Dus niet zozeer als schema, als stationnetjes.
Het deed en doet me denken aan de trits “ellende, verlossing en dankbaarheid” van een oud leerboek van de kerk.
Er zijn er die dat leerboek lineair lezen.
Zij zien het als schema.
Pas als je je ellende echt kent, mag je naar verlossing…
Anderen zien het cyclisch.
De verloste doet nog domme dingen en zegt “Ik ellendeling…”
“Ellende, verlossing en dankbaarheid” zijn constant aan de orde.
Het gaat niet om een schema, maar om een thema.
Een vriendin schreef : “Afgekeurd klinkt nogal negatief en persoonlijk, maar is ook een soort erkenning dat wat je te dragen en te oefenen hebt, veel is met je beperkingen. Verder hoef je nu niet, er is een vangnet dat je opvangt”.
Ze heeft natuurlijk helemaal gelijk.
Al vraag ik me af of het alleen een erkenning is dat ik veel te dragen en te oefenen had.
Daarbij ben ik blij met het vangnet.
Alleen wil ik er niet in blijven liggen…
Terwijl ik het intyp voel ik Fase 2: (onderdrukte) woede.
Tegelijkertijd hoor ik m’n vader zeggen: “Je mag wel boos worden, maar nooit boos blijven”.
In 1988 zei dominee Wieman toen we de huwelijksdienst doorspraken: “Denk erom, nooit boos gaan slapen”.
De afgelopen achtendertig jaar is dat altijd gelukt.
In het huwelijk dan.
Daarbuiten helaas niet…
Hoe vaak ben ik niet boos gaan slapen.
Boos.
Verongelijkt.
Er is veel ingeslikt.
Onderdrukt.
Ook door anderen.
Wellicht te veel.
In de Bijbel staat: “Neem geen wraak, geliefde broeders en zusters, maar laat God uw wreker zijn, want er staat geschreven dat de Heer zegt: ‘Het is aan Mij om wraak te nemen, Ik zal vergelden.’”.
Fase 2.
(Onderdrukte) woede.
Een stem zegt:
“Of je Kübler-Ross nu cyclisch of lineair interpreteert.
Je mag ook die fase bij Jezus kwijt”.
“Enne, als je het bij Jezus brengt.
Laat het dan ook bij Hem liggen…”.
[i] Zie https://glismeijer.com/2026/09/01/fase-1/, d.d. 2026-09-05.
Goudse pelgrim 